Kentsel kökenli büyük memur kitlesidir. 1927 y?l?nda Ankara’da çal??an

Kentsel geli?im aç?s?ndan Ankara’n?n Cumhuriyet tarihinde
özel bir yeri bulunmaktad?r. Cumhuriyetin ilan?ndan sonra ba?kent ilan edilen
Ankara’da gerek merkezi yönetim organlar?n?n, gerekse ilerleyen zamanlarda
yabanc? devletlerin büyükelçiliklerine ev sahipli?i yapmaya ba?lam??t?r. Bu
geli?meler Ankara’ya özel bir önem verilmesine sebep olmu?, ya?anan kentsel
de?i?imlerle Ankara’n?n ça?da? bir ?ehir haline gelmesinde etkili olmu?tur.

          Ankara’n?n
ba?kent seçilmesinde etkili olan faktörler ülkede ya?anan Kuva-y? Milliye
hareketlerinin ate?leyen ve ?ekillendiren ?ehir Milli Mücadele ruhunun sembolü
haline gelmesi ve bulundu?u jeopolitik konumdur. Ankara’n?n Anadolu’nun
ortas?nda yer almas?, etraf?n?n da?larla çevrili olmas? ve dü?man i?gali
alt?nda bulunmamas? ?ehrin güvenli olmas?n? sa?lam??t?r. Ayn? zamanda Bat?
Cephesine olan yak?nl???ndan dolay? da stratejik öneme sahip olmas?yla birlikte
Bat? Anadolu ve ?stanbuldan gelen demiryollar? ile telgraf hatlar?n?n da
?ehirde bulunmas?dan dolay? Ankara’n?n stratejik önemini artt?rm??t?r. Bu
nedenlerden dolay? Ankara zaman?nda ba?kent olmakla beraber bir askeri üs
görevi görmü?, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti devlet organlar? (ba?ta Türkiye
Büyük Millet Meclisi olmak üzere) bu ?ehirde toplanmaya ba?lam??t?r.

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

          Ba?kent
olms?n?n ard?ndan giderek geli?en ve bugün bit metropol haline gelen Ankara’n?n
kentsel geli?imine önem verilse de h?zl? ve ani büyümeden dolay? kaçak
?ehirle?meye engel olunamam??t?r. Bu olu?umlar?n nedeni yap?lan planlara tam
anlam?yla uyulmamas?, daha da önelisi yap?lan planlar?n fiili durumlardan sonra
gelerek yap?la?man?n arkas?ndan yürürlü?e geçmesidir.

mekânsal kar??l?klar? kentte ba? döndürücü bir de?i?im
yaratm??t?r. Ankara’da ba?kentlik karar?n?n ard?ndan ba?layan bu de?i?imi en
h?zla benimseyen grup kente d??ar?dan gelen ço?u ?stanbul kökenli büyük memur
kitlesidir. 1927 y?l?nda Ankara’da çal??an nüfusun neredeyse yar?s?n? asker ve
sivil bürokratlar olu?turmaktayd?. Yeni bir ya?am biçiminin öncüsü olan ve Yeni
Ankaral? olarak adland?r?lan bu grup ile kentte ya?ayan ve Eski Ankaral? olarak
adland?r?lan grup Ankara’da kimi zaman birbirleri ile çat??an ikili bir nüfus
yap?s?n?n ortaya ç?kmas?na yol açm??t?r

1.1.Tarihçe

          1923’te
kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti’nin ba?kenti Ankara’n?n kurulu?u üç bin y?la
uzanan eski bir yerle?im yeri olarak biliniyor. Frigya, Galatya, Bizans,
Selçuklu ve Osmanl? dönemlerinde ?ehir statüsüne sahip olan yerle?kenin
tarihinde ön dört defa yönetim merkezi oldu?u bilinmektedir. Sekiz yolun
kesi?iminde bulunan Ankara’n?n Roma ?mparatorlu?u döneminde nüfusun 100,000′ e
ula?t??? iddia edilmektedir. Bu dönemde kent kozmopolit bir yap?ya sahip
olmakla beraber ticaret yollar? üzerinde bulundu?undan dolay? ekonomik aç?dan
da oldukça geli?mi?tir. Roma mimarisinin ba? gösterdi?i zamanda imparatorluk
taraf?ndan birçok eser birak?lmakla beraber Augustos Mabedi ve Roma Hamam? en
önemli eserleri olarak gösterilebilir.

2.ANKARA’NIN M?MAR? GEL???M?

          Osman’l?
da valilik taraf?ndan yönetilen küçük bir sancak kasabas? olarak an?labilecek
?ehrin genel görünümü sadece kalenin etraf?na çevirlen kerpiç evlerden ve
çamurlu sokaklardan olu?maktayd?. Susuzluk ve fakirli?in fazla oldu?u kentte
ticaret 20.yüzy?lda iyice azalm??t?r.

          1920’de
Meclis’in aç?lmas?yla birlikte ?ehre ülkenin çe?itli k?s?mlar?ndan gelen
ayd?nlar, bürokratlar ve halktan insanlar ?ehirde kalacak yer s?k?nt?s? ve
sosyal hayat?n farkl?l???ndan dolay? adapte olmakta zorlan?rken bozk?rdaki
yoklu?u hissetmeye ba?lamas?yla beraber Ankara h?zl? bir kentsel dönü?üme tabi
tutulmu?tur. ?ehrin yap?lanmas? ad?na birçok plan bulunmu? ve uygulamaya
geçirilmi?tir. Bu planlar?n ilki 1924’te Alman mimar Carl Christoph Lörcher
taraf?ndan “Lörcher Plan?” ad? alt?nda çizildi ve uygulamaya konuldu. Lörcher
Plan?’n?n yetersiz kalmas? üzerine 1927’de Ankara Belediyesi taraf?dan
ba?lat?lan yar??mada Alman kökenli Hermann Jansen’in “Jansen Plan?” olarak
an?lan kent düzenlemsi seçildi ve 1932 y?l?nda uygulanmaya ba?land?.

          Cumhuriyetle
beraber di?er ?ehirler için bir model olarak tasarlanmas? amaçlanan Ankara’da
ekonomik ve sosyal aç?dan birçok katk? sa?layacak imar planlar?yla beraber yeni
enstitü ve kurumlar kurulmu?tur.

2.1. Lörcher Plan?

 Lörcher’in Ankara
için iki planlamas? mevcuttur. Bunlardan ilki, 1924 y?l?nda tasarlanm?? olan
eski ?ehre ait olan projelerdir. Lörcher’in plan?na göre ?ehir gelecekte
200,000′ e yak?n ki?iyi bar?nd?rabilecekti. Proje genel hatlar?yla Ankara
Kalesi ile tren istasyonu aras?ndaki alan? yeniden düzenlenmesini
öngörmekteydi. Lörcher’in özellikle üstünde durdu?u k?s?m yönetim binalar?n?
içeren bir “yönetim kompleksi” kurmakt?. mimarl?k ve ?ehircili?i politikan?n
ayr?lmaz birer parças? olarak gören Löcher’in projeyesine göre daha güçlü
otoriteye sahip olmak amac?yla devlet binalar? 
kentsel mekana hakim olmal? ve ?ehir bu binalar etraf?nda yerle?meye
ba?lamal?yd?.

Löcher Plan? 1924 ve 1925 y?llar?nda uygulanm?? olsa da
anti-modernist ve otoriter olmas? nedeniyle Ankara’n?n geli?en yap?s?na uyum
sa?layamam?? ve uygulanmas? b?rak?lm??t?r. 1925 y?l?nda ç?kar?lan 583 numaral?
yasa ile ?ehrin planlanmas? yeni bir yöne yönelmi?tir. Yasaya göre Eski
Ankara’y? yeniden ?ekillendirmek yerine yeni bir kent kurulmas?n?n ekonomik ve
zaman aç?s?ndan daha karl? olaca?? savunulmu?tur.

2.2. Jansen Plan?

          1924-1925
y?llar?nda uygulanan Lörceher Plan?’n? yüksek arsa bedellerinden dolay?
yap?la?ma ve yenile?mede te?vikte yetersiz kalmas? üzerine 1928’de haz?rlanan
ve kabul edilen Jansen Plan? 1932’de uygulanmaya ba?lanm??t?r. Jansen Plan’?
Löcher Plan?’n?n aksine merkeze devlet binalar?n? de?il Ankara Kalseini
yerle?tirmi?tir ve genel bir bölgeleme yapmaktad?r. Araç ve yaya dola??m?n?
kent omurgas? alan planda ana geli?me yönü güneye do?ru verilmi?tir.

          Cumhuriyet’in
ilan? ve Ankara’n?n resmi olarak ba?kent unvan?n? kazanmas?n?n ard?ndan ?ehirde
in?aa edilen develt binalar? ve büyük elçilikler ?ehrin omurgas?n? olu?turmaya
ba?lam??t?r. Fakat 1925 y?l?na gelindi?inde Ankara’da sadece Rus ve Afgan
büyükelçiliklerinin bulunmaskatad?r. Bunun en büyük sebebinin Cumhuriyet’in
devaml?l???na olan inanc?n?n olunmamas?n?n yan? s?ra Osmanl? döneminde
?stanbul’un en gözde yerlerinde kurulmu? olan büyükelçiliklerinin Ankara gibi
az geli?mi? bir yere ta??n?lmak istenmemesiydi. 

2.3. Sa?l?k Kompleksleri     

          H?zla
artan nüfusa yeteri kadar sa?l?k deste?i verebilmek ad?na Ankara’da sa?l?k
kurum ve kurulu?lar?nda Cumhuriyet’in ilan? ile birlikte artan bir önem
göstermi?tir. ?ehirdeki sa?l?k hizmetlerini kar??laman?n yan? s?ra ülke
genelindeki sa?l?k alan?nda yap?lacak geli?meleri planlamak ve kontrol
edebilmek için Sa?l?k Bakanl??? Binas? da gerekliydi.

Gününümüzde S?hhiye olarak an?lan Ankara’n?n semti
Cumhuriyetin ilk dönemlerinde yeni kurulmakta olan ?ehrin sa?l?k merkezi olarak
görev yapmaya ba?lam??t?r. Dönemin en büyük
hastanesi olan Numune Hastanesi’ni, H?fz?ss?hha Merkezi ve K?z?lay Genel
Müdürlü?ü’nün yan? s?ra Sa?l?k Bakanl??? da bu semtte kurulmu?tur.

2.3.1.
Numune Hastanesi

          1924
y?l?nda aç?lan Numune Hastnesi, ilerleyen zamanlarda y?k?lm??t?r ve yerine üç
ayr? yap?da çal??ma ba?lam??t?r. 1927 y?l?na gelindi?inde sa?l?ktaki
gereksinimlerin artmas? ile birlikte 50 yatakl? yeni bir Numune Hastanesi
kurulmu?, 6 y?l sonra ise yatak kapasitesi yüz yatak artt?r?lm??t?r. Hastanenin
planlar? Almanya’n?n Mannheim ?ehrindeki “Taeresien Krankenhaus” tan direkt
al?nm??t?r.

          Zaman?nda
Türkiye’nin en büyük hastanesi olan Numune Hastanesi uzunca bir süre Ankara
nüfusunun sa?l?k hizmetlerini kar??lam?? ve sa?l?k e?itimleri vermeye, halk?
bilgilendirmeye, en önemlisi ülke genelinde say?s? oldukça az olan doktar ve hem?irelerin
yeti?tirilmesinde önemli görev üstlenmi?tir.

 

2.3.2.
Refik Saydam H?fz?ss?hha Enstitüsü ve H?fz?ss?ha Mektebi

          Rockfeller
Vakf?’n?n yard?m?yla kurulmaya ba?lanan Enstitü 1928 y?l?nda çal??maya
ba?lam??t?r. ?lk y?llar?nda kimya, bakteriyoloji, immünobiyoloji ve
farmakodinami olmak üzere sadece dört böl?mden olu?uyordu, ancak çal??anlar?n
say?s? oldukça s?n?rl?yd?. Ülkedeki ve enstitüki çal??an ki?i say?s?n?
artt?rmak ad?na binan?n bulundu?u kampüs içine H?fz?ss?ha Mektebi ile lojman ve
yurtlar in?aa edilmi?tir. 1929 y?l?nda ise bina geni?letilerek a?? üretim
merkezi kurulmu?tur.  Bina Avusturyal?
bir mimar olan Theodor Jost taraf?ndan tasarlanm??t?r.

2.3.3. K?z?lay Genel Müdürlü?ü

          1929
y?l?nda kullan?ma aç?lan bina Mimar Robert Oerley taraf?ndan tasarlanm??t?r.
Kuruldu?u dönemin en önemli sa?l?k kurulu?lar?ndan biri olan K?z?lay önemini
günümüzde de ta??makla beraber özellikle Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde halka
a?? ve ilaç da??tmada, halk? sa?l?k alan?nda bilinçlendirmede önemli ve aktif
bir rol üstlenmi?tir.

2.4.?dari Yap?lar

          Bu imarlar yeni ba?kent Ankara’n?n temelinin at?lmas?na katk?da
bulunmu?lar, Türkiye’nin kentle?me ve modernle?me sürecinde sadece Ankara’yla
s?n?rl? kalmayan önemli bir rol oynam??lard?r. Söz konusu binalar?n neredeyse
tamam? bugün de hâlâ ilk ba?taki i?levleri do?rultusunda kullan?lmaktad?r ama
hemen hepsi resmi bina oldu?undan genellikle halka aç?k de?ildir.

2.4.1 Bakanl?klar

            Yeni kurulmu? olan Türkiye
Cumhuriyeti’nin idari i?lerini kar??lmak için kurulan bu binalar Ankara’n?n yem
mimari hem de sosyolojik yap?s?n? ?ekillendirmekteydi. Kurulan binalarda
çal??an insanlar genellikle okumu? ve yeniliklere aç?k ki?iler olmakla beraber
?stanbul ve ?zmir gibi ?ehirlerin “kaymak tabakas?”ndan gelen insanlar? da bar?nd?r?yordu.
Bu etmenlerden dolay? Ankara’da ya?ayanlar insanlar aras?nda sosyolojik s?n?f
farkl?l?klar?na (eski ve yeni Ankaral?lar) sebeiyet vermi?tir.

2.4.2 Büyükelçilik Binalar?

            Cumhuriyet’in ilk kuruldu?u y?llarda Ankarada sadece Rus
ve Afgan büyük elçil?i bulunuyordu. Bunun sebebi ise yeni kurulan devletin k?sa
süreli olaca??na inanmalar?yd?. Bu anlay??? k?ran ilke devletlerden biri olan
almanya 1924’te büyükelçili?ini Ankara’ya ta??yan ilk Avrupa’l? ülkedir. Alman
büyükelçili?inin ilk binas? 1924 y?l?nda prefabrik bir bina olarak in?a edilmi?
ancak ilerleyen dönemlerde yetersiz kald??? için 1927 y?l?nda yeni bir Alman
büyük elçili?i yap?ld?. Avrupai tarzada mimariye sahip olan bina “Prusya Kö?kü”
tarz?nda in?a edilmi? olup kendinden sonra yap?lacak olan di?er ülkelerin
elçiliklerine ilham kayna?? olmu?tur.

          Mimari
de?i?imin yan?nda sosyal yap?y? da de?i?tiren büyükelçilikler Ankara’daki
yabanc? nüfusunun artams?na dolay?s?yla yabanc? as?ll? okul ve hastanelerin
kurulmas?na sebebp olmu?tur. 1916 y?l?nda ya?anan Ankara yang?n?ndan dolay?
?ehri terk eden ve azalan az?nl?k populasyonu büyükeliçiliklerin kurulmas? ile
hem sivil hem de idari populasyon olarak artm??t?r.

2.5.E?itim

            Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan önce
ve kurulduktan sonra e?itimi her zaman ön planda tutmu?, ülke genelinde okuma
yazma oran?n? artt?rmak amac?n? benimsemi?tir. Bundan dolay? ülke genelinde
cumhuriyetin ilk dönemlerinde birçok köy ve halk evleri yap?lm??t?r. Ankara’da
ise bu geli?meler daha derin hissedilmi?tir. Tüm Türkiye’ye örnek te?kil etmesi
ad?na bat?l? tarzda lise ve fakültelerin ilkleri ba?kennte kurulmaya
ba?lanm??t?r.  Anka’n?n artan nüfusunu
bilgilendirmek amac?yla aç?lan e?itim kurumlar? ?ehrin sosyal yap?s?n?
entellektüel bir yap?ya dönü?türmeye ba?laman?n yan? s?ra di?er ?ehirlerden
e?itim için göç edenlerin say?s?n? artt?rm?? ve ?ehirdeki ö?renci nüfusunda
art?? görülmü?tür. Ankara’da kurulan önemli e?itim merkezleri ?öyle
s?ralanabilir:

1.     Ankara Hukuk Fakültesi

2.     Etimesgut Yat? Mektebi

3.     Gazi Lisesi

4.     Ankara Ticaret Lisesi

5.     Devlet Konservatuvar?

6.     H?fz?ss?ha Mektebi